قالب پرشین بلاگ


موغان - گئرمی ، فولکلور دوشرگه‌سی
فولکلور، خالق یارادیجیلیغی، کولتور، میتولوژی، مدنیت (عکس: اسماعیل شهباززاده)
باغلانتیلار
گونده‌لیک باغلانتیلار
            چرا باید ادبیات بخوانیم؟


حرف‌های جامعه‌ای که ادبیات مکتوب ندارد واضح نیست

یکی از اثرات سودمند ادبیات در سطح زبان تحقق می‌یابد. جامعه‌ای که ادبیات مکتوب ندارد،‌ در قیاس با جامعه‌ای که مهم‌ترین ابزار ارتباطی آن،‌ یعنی کلمات‌، در متون ادبی پرورده شده و تکامل یافته‌، حرف‌هایش را با دقت کم‌تر‌، غنای کم‌تر و وضوح کم‌تر بیان می‌کند. جامعه‌ای بی‌خبر از خواندن که از ادبیات بویی نبرده‌، همچون جامعه‌ای از کرولال‌ها دچار زبان‌پریشی است و به سبب زبان ناپخته و ابتدایی‌اش مشکلات عظیم در برقراری ارتباط خواهد داشت. این در مورد افراد نیز صدق می‌کند. آدمی که نمی‌خواند، ‌یا کم می‌خواند یا فقط پرت و پلا می‌خواند،‌ بی‌گمان اختلالی در بیان دارد،‌ این آدم بسیار حرف می‌زند، اما اندک می‌گوید،‌ زیرا واژگانش برای بیان آن‌چه در دل دارد بسنده نیست.


یازی‌نین آردی
[ یکشنبه سیزدهم بهمن ۱۳۹۲ ] [ 16:16 ] [ آیدین (علی محمد) خلفی زنگیر ]

تانری نه ایش گؤرور؟

بیر گون بیر شاه وزیریندن سوروشور: وزیر تانری نه ایش گؤرور؟ (ائله بیل، شاه دوغرودان-دوغرویا بو سورونون جاوابینی بیلمیرمیش) وزیر بیر آز فیکیره گئدیر سونرا دئییر: قیبلئی عالم ساغ اولسون منه اوچ گون واخت وئر بو سورونون جاوابینی تاپیم. شاه قبول ائدیر. بئله لیکله شاه وزیر بیر-بیریندن آیریلیرلار.

سحر-سحر ناماز واختی، شاه گونده‌کی کیمی اویانیر دسته‌ماز آلماق اوچون یاتاق پالتاری  ایله سارایین حیطینده اولان حوضون باشینا گئدیر. دسته‌مازی آلدیقدان سونرا، حوضون قیراغیندا اوتورموش بیر گؤی بویالی قوشا گؤزو دوشور. شاه بو قوشو بیر آن سئویر و اونو توتماغی دوشونور، اونا گؤره اگیله-اگیله گئدیب بیردن قوشون قیچیندان یاپیشیر.

قوش قاناد چالیب اوچور، شاهی دا گؤیه قالخیزیر. شاه قوشون بالاجالیغینا گؤره اوندا اؤزونو گؤیه قالخیزاجاق قدر گوجه اینانمیردی. آما شاهین آیاقلاری یئردن اوزولوب گؤیه قالخاندان سونرا  قوشون آیاقلارینی دا بوشلاماغی اونوتدو. ائله اونا گؤره ده او بالاجا گؤی بویالی قوش شاهی گؤتوروب آپاردی.

آز گئدیر-چوخ گئدیر، شاهی آپاریب بؤیوک مئشه‌لیگین اورتاسیندا آچیقلیق بیر یئره یاخینلاشیب سالیر و اؤزو اوچوب گئدیر.

او چاغا کیمی شاهلیق ساراییندا، دؤوره‌سینده سایسیز قوللوقچولاری اولاراق دونیانین هر جورا وارلیغیندان فایدالانان شاه، ایندی مئشه‌نین اورتاسیندا اؤزونو یالقیز و چاره‌سیز گؤروردو.

وئیلان قالان شاه هر یئره اوز قویور مئشه‌لیکدن و گؤیدن باشقا بیر یئر گؤرمور. آغاجلارین مئیوه‌لریندن بیر آز یئییب گونو باتیریر. هاوا قارانلیقلادیقدان سونرا، شاهین گؤزونه اوزاقدان بیر ایشیق گؤرونور. شاه آغاجلارین آراسیندان کئچه‌رک ایشیغا دوغرو یؤنه‌لیر. شاه ایشیغا چاتمادان اونو گونشین پارلاق ایشیغی ایتیریر. دئمه‌لی شاه گئجه‌نی سحره کیمی یول گئدیب. یورغون-آرغین اولدوغو یئرده یاتیب دینجلمه‌گه مجبور قالیر. شاه او گونو ده باتیراندان سونرا گئنه ایشیغا دوغرو یول گئدیر. سونوندا، دان یئری آغاراندا شاه او ایشیغا چاتیر.

او ایشیق گلن یئر بؤیوک بیر شهر ایمیش. اونون بؤیوک قاپیلارینی قاپیچیلار باغلییاندا شاه سسله‌نیر: دایانین من چؤلده قالمیشام. قاپیچیلار اونو شهره آلیب قاپیلاری باغلاییرلار. شاه قاپیچیلارا آج اولدوغونو و پولسوز اولدوغونو دئییر. قاپیچیلار یئمه‌گین صالاواتا اولدوغونو بیلدیریرلر.

شاه شهر ده گزیب دولانیر و هر نه‌یین صالاواتا اولدوغونا اینانیر. بئله‌لیکله آز زاماندا شاه اورادا یاشایان جاماعاتا قوشولوب اؤزونه ائو-دولانیشیق قوروب و اورانین یاشایانلاری کیمی یاشاییر. آیلار-گونلر اؤتور، شاه بازارداکی دوکان قونشوسونا ائولنمک ایسته‌دیگینی سؤیله‌ییر. قونشو بئله دئییر: هر گون ناماز واختی مچیده گئدرکن ناماز قیلانلارین باشماقلارینا فیکیر وئرسن اورادا بیر نئچه جوت خاتون باشماقلاری دا اولور. او خاتونلار ائولنمک ایسته‌دیکلری اوچون باشماقلارینی اورادا چیخاریرلار. سن او باشماقلارین بیر جوتونو گؤتوروب ساخلاسان اونون ییه‌سی سنینله ائوله‌نه‌جک.

شاه بیر گون نامازدان سونرا او باشماقلارین بیر جوتونو گؤتورور ساخلاییر. سونوندا باشماق ییه‌سی و بیر نئچه آدام قالیر، شاه او خاتونلا ائولنمه‌گینی سؤیله‌ییر. خاتون دئییر: «ردّه»* سؤیله‌مه‌مک شرطیمی قبول ائدرسن سه، سنینله ائولنمه‌گه راضی‌یام.

شاه دا اونون شرطینی قبول ائدیب بئله‌لیکله ائوله‌نیرلر. گونلر خوشلوقلا کئچیردی. بیر گون یای هاوالاریندا گونون ایستی‌سی دولانیشیغی چتینلشدیرمیشدی. شاه توکاندان ائوه گلرکن دئییر: آرواد بو گون نه یامان ایستی‌دیر. آرواد دئییر سنه نه وار؟ یارادان اؤزو بیلر و دالیسیجا شاها دئییر سن «ردّه» سؤیله‌دین، شرطیمیزی پوزدون، من سنده قالمیرام گئدیرم. شاه یالوار-یاخار ائدیر بیر داها «ردّه» سؤیله‌مه‌مگینه سؤز وئریر. آما زامان کئچیر، شاه وئردیگی سؤزو اونودوب ایکینجینی و اوچونجو دؤنه تانری‌نین ایشینه قاریشیب «ردّه» سؤیله‌دیگیندن سونرا خاتون بوشانماقدان اؤتورو شاهی محکمه‌یه آپاریر.

محکمه اونلاری بوشاییر و شرطینی پوزدوغو اوچون شاهی آسیلماغا محکوم ائدیر. جللادلار شاهی اؤلدورمک‌دن اؤتورو شهردن چؤله چیخاریرلار. جللادلار شاهی سویوندوروب اونا سون سؤزونو دئمه‌گه ایمکان وئردیلر. اودا اولو تانری اوچون ایکی رکعت ناماز قیلماغی سئچدی. نامازدان سونرا سون دؤنه گؤزون سوزوب دونیایه-عالمه باخماق ایسته‌دی. آما لاپدان، اونو ایلک دؤنه اورالارا گتیردیگی گؤی بویالی قوشا گؤزو ساتاشدی. جللادلارا او قوشو توتماق ایسته‌دیگینی بیلدیریب یالواردی. جللادلار گولدولر و بیری دئدی: سنی اؤلوم گؤزله‌ییر سن قوش توتماق ایسته‌ییرسن، گئد توت. شاه اگیله-اگیله گلیب بیردن قوشون قیچلاریندان یاپیشدی.

قوش قاناد چالیب گؤیه اوجالدی، آز-چوخ گئتدیکدن سونرا شاهی اؤز سارایینا گتیریب چیخارتدی. و اونو سارایین ایچینده کی حوضون قیراغیندا، ایلک اؤنجه گؤتوردوگو یئره قویدو. شاه گؤردو گئدنده یئرده قالدیغی باشماغی یئرینده‌دیر. اونو گئییب ائوه ساری گلدی. بیر آز اوجا سسله دئدی: نه یاتمیسیز دورون گؤرون نه‌لر باش وئریب. شاهین آروادی دوروب دئییر ساده‌جه ناماز واختی‌دیر. سن هئچ بئله های سالمازدین نه اولوب؟ شاه سوسدو. بیر آز اویان-بویانا، و اَینینده کی پالتارا باخدی هئچ زادین دییشمه‌مه‌سینی و هر شئی‌ین اؤز قایداسیندا اولماسینی و بورالاردا زامانین کئچمه‌مه‌سینی گؤروب، اولوب-بیتنلری دوشونوب گئنه سوسدو.

شاه نامازینی قیلیب ایش یئرینه گلدی، بیر آزدان سونرا وزیر ده گلدی. شاه دئدی وزیر نییه گئج گلمیسن؟ وزیر دئدی قیبلئی عالم ساغ اولسون من گونده کی چاغ گلمیشم سن تئز گلمیسن سونرا گؤتوروب دئدی: قیبلئی عالم ساغ اولسون دونن بیر سورو سورموشدون، من اونو اوچ گونده یوخ بیر گونده فیکیرلشدیم تاپدیم. اجازه بویورسان سؤیله‌ییم !

شاه دئدی: وزیر بو سورونون جاوابی لازیم دئییل هر شئیی اؤزوم بیلدیم.

قایناق شخص: ...
  قورا بیشیرن آی/88

 

 

[ یکشنبه ششم بهمن ۱۳۹۲ ] [ 16:32 ] [ آیدین (علی محمد) خلفی زنگیر ]

.: Weblog Themes By Iran Skin :.

وئبلاغا گؤره


بو وئبلاق موغان بؤلگه‌سینده اولان کند و شهرلرله ایلگیلی فولکلور، میتولوژی و مدنیّت حاقدا آراشدیرما آپاریر. بو قوللوقدا باشاری قازانماق بیلیملی و ماراقلی اینسانلارین یاردیمی اولمادان چوخ چتیندیر. اونا گؤره یاردیم دیله‌مکدن ده گئری قالمیریق.
یازیلان فولکلور نمونه‌لری، اینانجلار، میتولوژیک دوشونجه آچیقلامالاری و.س ایله اوغراشماق هئچ‌ ده بوتون بونلارا اینانماق معناسینا گلیب چیخمیر.  اجدادیمیزین دوشونجه و یاشام طرزینی اؤزونده ساخلایان و اوزون مودّت عرضینده نئچه نسلین تصوّر و دوشونجه‌سیندن سوزولوب گلن بو ماتریاللار، اینانماغا یوخ مطالعه ائدیب اؤیرنمک و درس آلماق اوچون اؤنملیدیر.
بوتون بونلاری یئر آلتیندا اولان آرخئولوژی اشیالاری کیمی مطالعه ائدیب بیر میلّتین کولتور، مدنیّت، یاشام طرزی و معنویاتینی اؤیرنمک اولار. آرخئولوژی اشیالارینی اوغرولار چالدیغی کیمی، بو ماتریاللاری داشییان یاشلیلاریمیزی دا اَجَل ووردوقجا، گونو-گوندن بو حاقدا مطالعه اوچون گئرچک قایناق آزالیر. اون اوچون معنوی ثروتیمیزین قایغی‌سینا قالان هر کیمسه گئج اولمادان ایشه باشلامالیدیر.

    
ایمکانلار